Vấn đề sinh thái của môi trường sống ở Liên Bang Nga

Theo sắc lệnh của Tổng thống Nga V.Putin ngày 11/8/2012, năm 2013 được coi là năm bảo vệ môi trường của Nga. Chính phủ đã phê chuẩn kế hoạch hành động nhằm thực hiện chương trình quốc gia trong lĩnh vực phát triển sinh thái của Liên bang Nga giai đoạn tới năm 2030, gồm hơn 100 điều. Như vậy, Chính phủ đã bật đèn xanh cho “Xây dựng xanh”, và tạo bước tiến mới trong việc xây dựng cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ sinh thái.
Nước Nga hiện nay đang có những bước đi thận trọng trong việc ứng dụng “công nghệ xanh” vào thực tiễn hàng ngày. Một mặt, trong khuôn khổ Chương trình Sinh thái quốc gia, trong năm 2013, Bộ Tài nguyên thiên nhiên Nga cần chuẩn bị dự thảo luật về phê chuẩn Hiệp ước Aarush - Hiệp ước được thông qua tại thành phố Aarush (Đan Mạch) năm 1998 (cho phép các cộng đồng thông tin tham gia giải quyết, phân xử những vấn đề liên quan tới môi trường xung quanh). Cho tới nay đã có 46 nước châu Âu ký kết Hiệp ước này. Trong số các nước thuộc Liên Xô cũ chỉ có Uzbekistan chưa phê chuẩn Hiệp ước này. Trong các kế hoạch của Bộ Tài nguyên thiên nhiên Nga có cả việc phê chuẩn Hiệp ước Espo (về đánh giá tác động tới môi trường xung quanh tại khu vực xuyên biên giới), chuẩn bị dự thảo luật về kiểm toán sinh thái để trình Chính phủ cuối năm nay, trong khuôn khổ chương trình liên kết giữa Nga với Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế.

Mặt khác, ngày 01/01/2013, giai đoạn 2 thực hiện Nghị định thư Kyoto bắt đầu; Nga, Nhật và New Zealand từ chối việc giảm trừ khí thải trong khuôn khổ văn kiện tới năm 2020, không chính thức rút khỏi thỏa thuận mà tiếp tục báo cáo hàng năm khối lượng khí thải công nghiệp của mình.

Như vậy, chương trình sinh thái của Liên bang Nga hiện mới chỉ dừng ở các tuyên bố, mặc dù tại Nga các tổ chức nghiên cứu vấn đề xây dựng sinh thái xuất hiện ngày càng nhiều, có nghĩa là quá trình thâm nhập các ý tưởng sinh thái vào Nga đã bắt đầu khởi động.

Quan hệ mới với môi trường sống

Đa số các nhà đại diện cho lĩnh vực kinh doanh xây dựng của Nga đều không nhất trí với việc phức tạp hóa các yêu cầu về mặt sinh thái đối với các công trình xây dựng. Cho tới những năm gần đây, nhiệm vụ cơ bản của các nhà xây dựng là thiết lập một môi trường nhân tạo có thể bảo đảm các điều kiện phát triển của văn minh nhân loại. Môi trường thiên nhiên xung quanh đã tiếp nhận cả những yếu tố tiêu cực ảnh hưởng tới cuộc sống con người. Nghiên cứu quá trình ảnh hưởng của ngành Xây dựng tới môi trường sinh thái trở thành nhiệm vụ chung của nền khoa học thế giới, kể từ khi các vật liệu xây dựng tổng hợp rẻ tiền và việc xây nhà theo dây chuyền công nghiệp đã thay thế cho vật liệu xây dựng tự nhiên truyền thống.

Ngành Xây dựng hiện đại trong tất cả các hoạt động của mình - từ sản xuất vật liệu xây dựng tới khai thác các công trình có sẵn, chính là một tác nhân gây ô nhiễm nhiều nhất cho Trái đất. Hàng năm, ngành công nghiệp xây dựng cần tới hàng triệu m3 gỗ và nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên khác (đá, cát, sét,…) được khai thác từ lòng đất; đó chính là nguyên nhân phá vỡ cân bằng sinh thái, xâm phạm thô bạo cảnh quan thiên nhiên. Ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng trên thế giới hàng năm thải vào đất và không khí một lượng bụi khổng lồ. Nguồn phát sinh bụi còn ở các bãi vật liệu như sỏi, cát, đá dăm… Sản xuất xi măng, amiang, thạch cao; các nhà máy nhôm và kim loại cũng làm ô nhiễm bầu không khí trong vòng bán kính tới vài cây số. Các nhà máy sản xuất nhựa bê tông at phan thải vào không khí các chế phẩm nhiên liệu cháy và nhựa bitum nóng. Trong những ngành liên quan tới xây dựng như giao thông, nhiên liệu thải ra từ các động cơ đốt trong đã làm ô nhiễm không khí và đất. Hoạt động trên các công trường xây dựng đi đôi với việc phá vỡ cảnh quan và làm ô nhiễm môi trường xung quanh. Hiện tượng xâm thực và đất đai cằn cỗi dần; ô nhiễm nguồn nước; những tác động xấu từ tiếng nổ và tiếng ồn của động cơ máy xây dựng, từ việc xử lý rác thải xây dựng tại các bãi rác, từ việc đốt rác,… và còn nhiều tác động tiêu cực khác từ các toà nhà/công trình đang được vận hành tới môi trường thiên nhiên tại các khu vực đang được đô thị hóa - tất cả những điều trên là nguồn gốc nảy sinh xu hướng mới trong kinh doanh xây dựng và khoa học xây dựng: xu hướng phát triển sinh thái.

Chủ đề “xanh” đã chín muồi từ lâu và cần được giải quyết kịp thời

Phát triển sinh thái là một yếu tố cần được lưu tâm trong nhiệm vụ phát triển truyền thống bao gồm cả xây dựng các tòa nhà và quản lý các công trình được xây dựng nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực của xây dựng tới môi trường xung quanh, đồng thời bảo vệ hoặc nâng cao chất lượng các tòa nhà và tính tiện nghi của không gian bên trong. Để đạt được mục tiêu này cần tiết giảm nhu cầu năng lượng và vật liệu xây dựng trong suốt vòng đời của mỗi công trình - từ bước lựa chọn vị trí xây dựng, thiết kế cho tới xây dựng, khai thác, sửa chữa, phá dỡ và khâu xử lý cuối cùng.

Ngày nay, những yếu tố chính làm trầm trọng môi trường sinh thái tại các quần thể đô thị trên thế giới là tình trạng nén; việc gia tăng chiều cao và số tầng của các tòa nhà; việc ứng dụng các vật liệu nhân tạo có kết cấu phức tạp, có các thành phần hóa học ảnh hưởng không tốt tới sức khoẻ con người; tác động của các thiết bị gia dụng tạo nên một nền từ trường lớn; và đương nhiên, làm ô nhiễm bầu không khí xung quanh; tiếng ồn trên đường phố, các chế phẩm của ngành sản xuất độc hại làm giảm tiện nghi sống của các công dân, đồng thời ảnh hưởng không tốt tới sức khoẻ của họ.

Vai trò của sinh thái trong việc hình thành không gian sống của mỗi đô thị không thể chỉ giới hạn bằng các khảo sát kỹ thuật - sinh thái trong giai đoạn đầu xây dựng công trình. Để các tiêu chuẩn sinh thái nhanh chóng đi vào cuộc sống, việc thông qua các điều luật và các sắc lệnh ở cấp Chính phủ chưa đủ mà còn cần hướng tới việc thỏa mãn các nhu cầu bản thân nhưng không để lại hậu quả cho con cháu mai sau, thông qua những nỗ lực “đối thoại với thiên nhiên”.

Châu Âu tiên phong trong nhận thức và nâng cao giá trị sinh thái trong xây dựng. Các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) tìm kiếm giải pháp cho vấn đề bảo vệ môi trường xung quanh và an toàn sinh thái, nâng cao chất lượng sống cho con người từ hàng chục năm nay. Tốc độ công nghiệp hóa nhanh dẫn tới sự thoái hóa của môi trường thiên nhiên tại tất cả các nước châu Âu chỉ trong vòng vài chục năm, từ giữa thế kỷ 20 - thời điểm ngành công nghiệp phát triển mạnh mẽ, theo đó nhu cầu tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên cũng gia tăng đáng kể. Cũng trong thời kỳ này, các nước châu Âu lần lượt nhận thức được rằng: môi trường sống tốt đẹp là tiền đề cho một cuộc sống chất lượng cao. Do đó, việc ra đời chương trình sinh thái chung cho tất cả các nước châu Âu là động thái tích cực để người dân châu Âu tìm những giải pháp mới nhằm cải thiện môi trường sinh thái; nghiên cứu các biện pháp khoa học trong lĩnh vực sinh thái để có thể cải thiện môi trường xung quanh của Cựu lục địa. Tính quy mô của những vấn đề liên quan tới sinh thái tại châu Âu đã dấy lên phản ứng tích cực tại các nước không chỉ thuộc cộng đồng chung châu Âu mà trên toàn thế giới.

Các nhà sinh thái học hiện đại nói gì?

Cần có một chính sách chung về mặt sinh thái nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường thiên nhiên tại các nước châu Âu, sau khi đưa các tiêu chuẩn nghiêm khắc vào áp dụng trong thực tế. Hội đồng thế giới về xây dựng sinh thái đã ra đời - đó là một tổ chức quốc tế thống nhất có sự tham gia của 20 quốc gia có chủ quyền, 10 quốc gia phát triển, 27 quốc gia tiềm năng làm thay đổi thị trường bất động sản của thế giới bằng phương pháp đánh giá các tòa nhà về mặt sinh thái, bằng các chương trình đào tạo và hỗ trợ phát triển xây dựng sinh thái.

Năm 2009, Hội đồng xây dựng sinh thái đầu tiên đã được thành lập tại Nga, tới nay đã thống nhất 270 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng của Nga và của nước ngoài với quy mô khác nhau. Tổ chức phi thương mại này nhận được sự tài trợ của các kiến trúc sư, các nhà sản xuất vật liệu xây dựng sinh thái trong và ngoài nước.

“Tiêu chuẩn xanh” đã được thông qua tại hơn 50 nước - đó là các tiêu chuẩn tự nguyện, được quy định nhằm nâng cao chất lượng trong công tác thiết kế và xây dựng các tòa nhà. Hệ thống chứng nhận tiêu chuẩn xanh thông dụng nhất hiện nay là LEED (Mỹ), BREEAM (Anh) và DGNB (Đức). Ngoài ra, mỗi quốc gia đều hướng tới việc nghiên cứu tiêu chuẩn quốc gia riêng của mình. Nga đang tiếp cận với nhận thức về tầm quan trọng của vấn đề sinh thái. Tại Nga, tất cả các tiêu chuẩn nêu trên đều đã được giới thiệu, đồng thời việc nghiên cứu soạn thảo các tiêu chuẩn riêng đã hoàn thành. Tiêu chuẩn xây dựng xanh đầu tiên của Liên bang Nga là hệ thống chứng nhận tự nguyện các công trình bất động sản (2010). Quý III năm 2012, tiêu chuẩn sinh thái bắt buộc đã được thông qua. Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn ISO 14000 (các tiêu chuẩn quốc tế trong việc hình thành hệ thống quản lý sinh thái do Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế ISO nghiên cứu) cũng được áp dụng.

Ngày nay, con người muốn quay về sống bên cạnh những khu rừng, những cánh đồng, hồ nước. Song xây dựng hiện đại cũng như sản phẩm của hoạt động sống tại các siêu đô thị lại làm môi trường sinh thái lâm vào tình trạng ngày càng trầm trọng hơn. Con người mong muốn gần gũi với thiên nhiên, đồng thời cũng bức hại thiên nhiên.

Một trong 3 nhiệm vụ trọng tâm của xây dựng sinh thái là tối thiểu hóa các tác động bất lợi của các tòa nhà tới môi trường xung quanh. Tiêu chuẩn xanh quốc tế đưa ra những đánh giá cao hơn đối với các tòa nhà. Mục đích của phát triển sinh thái là không khai thác không gian xanh mới. Các biện pháp xây dựng sinh thái là: không xả rác và chất thải ra các bãi chứa, mà xử lý và tái sử dụng chúng; không đốt nhiên liệu hữu cơ, mà sử dụng năng lượng tái tạo thay thế; ứng dụng gỗ và các vật liệu xây dựng từ các nguồn hợp pháp; phát triển giao thông công cộng.

Theo các số liệu khảo sát, ngành công nghiệp xanh có thể trở thành đầu tàu để nền kinh tế thế giới (vốn trước đây hoàn tòan dựa vào nguồn nhiên liệu cac bon truyền thống) thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng 2006 -2008. Theo kế hoạch cứu nguy cho hệ thống tài chính của Mỹ, gói các giải pháp tránh khủng hoảng đã xem xét việc tài trợ 185 tỷ USD trong 10 năm, trong đó có 18,2 tỷ (xấp xỉ 10%) dành cho công nghiệp xanh. Những minh chứng về tác động tích cực của các tòa nhà xanh tới sức khỏe và lợi ích cho mọi cư dân đang sinh hoạt trong đó, cũng như tới môi trường xung quanh và khí hậu nhìn chung đã rất rõ ràng. Nhiều công nghệ và trang thiết bị (bơm nhiệt, đèn LED, hệ thống tự động hóa và quản lý tòa nhà, vật liệu xây dựng sinh thái…) bắt đầu mang lại lợi ích rõ rệt chỉ sau 3 - 5 năm, sau khi chi phí khai thác giảm xuống.

Trả lời cho câu hỏi làm thế nào để nâng cao hiệu quả kinh doanh từ việc ứng dụng công nghệ xanh tại Nga, ông A.Poliakov - Chủ tịch Hội đồng xây dựng sinh thái Nga - cho rằng: Hiện nay, sự phát triển của xây dựng sinh thái tại Nga chưa đạt được tốc độ cao, điều này trước hết do thiếu sự hỗ trợ của nhà nước, trong đó có sự hỗ trợ về mặt pháp lý. Không có cơ sở pháp lý và các chương trình cụ thể của nhà nước nhằm thúc đẩy xây dựng sinh thái, mọi nỗ lực xây dựng theo công nghệ mới, ứng dụng các phương pháp tiên tiến sẽ không cho kết quả như mong muốn. Cần có những động thái tích cực từ phía nhà nước cũng như từ các nhà sản xuất, và người tiêu dùng; cần thiết lập cơ chế pháp lý và kinh tế - những yếu tố động lực của xây dựng sinh thái tại Nga. Hiệu quả kinh tế từ công nghệ xanh sẽ được nâng cao nhờ sự phát triển của khoa học và sản xuất. Điều này được thể hiện rõ ở giá thành năng lượng thay thế. Sự phát triển của thị trường và cạnh tranh khiến giá cả công nghệ, vật liệu xây dựng cũng như các dịch vụ khác giảm xuống.

Năm 2013 được coi là năm Bảo vệ môi trường của Nga. Hội đồng xanh của Nga đã thấy rõ nhiệm vụ trong việc hình thành nhận thức về môi trường xung quanh, về tầm quan trọng của xây dựng sinh thái cho mỗi công dân. Các ngôi nhà mang tính sinh thái, đồng nghĩa với nhu cầu về nguồn tài nguyên thiên nhiên sẽ thấp hơn; tác động bất lợi của nhà tới thiên nhiên và tới cộng đồng dân cư đang sống và làm việc trong những ngôi nhà đó sẽ giảm xuống. Năm 2013 đối với nước Nga là năm bản lề để nâng cao tầm hiểu biết về môi trường xung quanh không chỉ về mặt cảnh quan thiên nhiên, mà cả về khía cạnh xây dựng sinh thái và phát triển bền vững.